Tranh chân dung nghệ thuật đang ngày dần trở nên phổ biến hiện nay. Đặc biệt là những bức với nét vẽ chì mang tính mộc mạc, đơn giản và tự nhiên. Tuy nhiên, để tự tay hoàn thiện một bức tranh chân dung chì có hồn thì không hề dễ dàng.

Nếu đây là lần đầu tiên bạn làm quen với nghệ thuật vẽ tranh chân dung, đừng lo lắng. Hãy để bài viết dưới đây hướng dẫn cho bạn những kỹ thuật, tỷ lệ khuôn mặt và các bước cơ bản nhất cần biết.

Tranh chân dung nghệ thuật cô gái vẽ bằng chì

Vẽ tranh chân dung là gì?

Vẽ tranh chân dung có thể được hiểu là việc vẽ tranh tập trung vào khuôn mặt của đối tượng. Đồng thời, người nghệ sĩ còn phải đặc tả được diện mạo, biểu cảm, thần thái và hình dáng của nhân vật.

Dù tập trung vào gương mặt, các bức tranh chân dung nghệ thuật vẫn có thể bao gồm các phần cơ thể (bán thân, toàn thân). Không những vậy, nó còn có thể gồm có phông nền và bối cảnh. Đây là những yếu tố được đưa vào nhằm lột tả sâu hơn tính cách và môi trường sống của đối tượng.

Các thể loại tranh chân dung phổ biến

Để bắt đầu thực hành, bạn cần xác định được loại tranh chân dung mình muốn hướng đến. Dưới đây là cách phân loại phổ biến nhất hiện nay:

1. Chân dung cận mặt (Close-up)

Đây là loại tranh tập trung đặc tả cận cảnh vào khuôn mặt của nhân vật. Tranh tập trung vào việc khắc họa biểu cảm và chiều sâu tâm lý (thường thể hiện rõ nhất qua đôi mắt). Để vẽ được chân dung cận mặt đẹp, đòi hỏi người họa sĩ phải có kỹ năng quan sát hình khối và đánh bóng khối cơ mặt cực kỳ tốt.

Tranh chân dung cận mặt đòi hỏi sự chi tiết cao độ

2. Chân dung có hậu cảnh (Environmental Portrait)

Loại tranh này kết hợp khuôn mặt của nhân vật và cảnh vật phía sau. Điều này khiến cho bức tranh như thể đang kể lại một câu chuyện. Những chi tiết hậu cảnh (background) thường miêu tả đời sống, nghề nghiệp hoặc đam mê của nhân vật.

3. Chân dung đời thường (Candid Portrait)

Trong loại tranh này, nhân vật thường được khắc họa một cách tự nhiên nhất, không có sự sắp đặt dáng vóc hay cố tình tạo dáng. Đặc điểm của loại tranh này là chớp lấy biểu cảm hết sức chân thật của nhân vật trong khoảnh khắc đó.

Tranh chân dung đời thường của thầy đồ viết thư pháp

4. Chân dung trừu tượng (Abstract Portrait)

Những bức tranh chân dung nghệ thuật trừu tượng hay dùng những hoa văn, họa tiết lạ, hoặc các mảng hình khối để cấu thành khuôn mặt. Mục đích là để phá vỡ các quy tắc tỷ lệ thông thường, kích thích trí tưởng tượng của người xem.

5. Chân dung tập thể (Group Portrait)

Nội dung tập trung vào hai hay một nhóm người (gia đình, bạn bè). Cái khó của chân dung tập thể là phải đặc tả được cảm xúc của từng nhân vật nhưng vẫn giữ được sự gắn kết chung của toàn bộ bức tranh.

Hướng dẫn cách vẽ tranh chân dung chì cho người mới

Nếu là người vừa mới làm quen với bộ môn này, ắt hẳn bạn sẽ gặp tình trạng bài vẽ bị cứng ngắc, sai tỷ lệ và có cảm giác "vô hồn". Dưới đây là nguyên tắc tỷ lệ vàng bạn buộc phải nằm lòng.

Tỉ lệ chuẩn của khuôn mặt (Chia làm 3 phần)

Điều quan trọng nhất khi phác khung là bạn phải chia khuôn mặt làm 3 phần bằng nhau theo chiều dọc. Trong đó:

• Phần 1: Từ chân tóc đến phần ngang lông mày.
• Phần 2: Từ phần lông mày đến điểm dưới cùng của chân mũi.
• Phần 3: Từ chân mũi đến cằm.
• (Lưu ý: Phần từ chân tóc lên đến đỉnh đầu thường bằng khoảng 1/2 của một phần trên).

Phân chia vị trí và trục tỷ lệ vàng trên khuôn mặt

Tỉ lệ chi tiết các bộ phận (Ngũ quan)

• Mắt: Khoảng cách giữa 2 mắt bằng khoảng 1/5 chiều rộng của khuôn mặt. Chiều dài 1 con mắt cũng nên bằng khoảng 1/5 chiều rộng khuôn mặt.
• Miệng: Nằm ở vị trí 1/3 (tính từ chân mũi xuống cằm). Chiều rộng của miệng thường rộng hơn chóp mũi và gióng thẳng hàng với lòng đen của mắt giong xuống.
• Tai: Nằm ở hai bên sườn mặt. Điểm cao nhất của tai gióng ngang với lông mày, điểm thấp nhất gióng ngang với chân mũi.

Kỹ thuật đặc tả Đôi Mắt (Cửa sổ tâm hồn)

Một bức tranh chân dung thành công hay thất bại nằm ở đôi mắt. Bạn cần chú ý các sắc độ đánh bóng:

• Lòng đen (Đồng tử & Mống mắt): Cần chừa lại một đốm sáng nhỏ (light reflection) để mắt trông có vẻ long lanh và có sức sống. Độ đậm nhạt của lòng đen sẽ thay đổi tùy theo hướng ánh sáng chiếu vào.
• Lòng trắng: Thực tế lòng trắng không bao giờ có màu trắng tinh. Nó là một khối cầu, do đó khu vực gần khóe mắt và đuôi mắt phải được đánh bóng nhẹ (chì nhạt) để tạo độ cong 3D.
• Mí mắt & Lông mi: Đừng vẽ lông mi thành từng đường thẳng tắp cứng đơ. Lông mi luôn có độ cong tự nhiên và mọc thành từng cụm xen kẽ nhau.

Kỹ thuật đặc tả Mũi và Miệng

• Mũi: Hạn chế vẽ viền nét cứng (outlines) cho sống mũi. Hãy dùng kỹ thuật đánh bóng (shading) để tách biệt mảng sáng tối, từ đó sống mũi sẽ tự động nổi lên khối 3D. Lỗ mũi cần được tô đậm nhưng vát mờ dần ra mép ngoài.
• Miệng: Môi trên thường tối màu hơn môi dưới (do môi dưới thường hướng lên và nhận được nhiều ánh sáng hơn). Khi nhân vật cười, khóe môi sẽ nhếch lên và môi sẽ bị kéo mỏng đi.

Chiêm ngưỡng một số tác phẩm chân dung vẽ chì ấn tượng

Chân dung người phụ nữ trung niên

Đặc tả nụ cười và thần thái

Chân dung bé trai ngây thơ

Tranh chân dung gia đình

Câu hỏi thường gặp khi vẽ tranh chân dung (FAQ)